Deyim nedir?

Bize faydaları nelerdir?

Günlük hayatta ne sıklıkta kullanmaktayız?

Günlük hayatımıza yerleşmiş mi?

Bu soruların cevabını bildiğimizde ya da anlamaya çalıştığımızda göreceğiz ki olmazsa olmazı olmuş durumda deyimler.

Kimi zaman hicivleyici kimi zaman düşündürücü kimi zamansa ders verici deyimlerimiz vardır aklımızın bir ücra köşesinde ben buradayım dercesine.

Çoğunlukla gerçek anlamından ayrı bir anlam taşıyan,en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış söz yada sözcük grupları.

Genelde gerçek anlamından sıyrılarak başka bir anlama bürünürler.

?Ağzıyla kuş tutmak? güzel bir örnektir.Kimi deyimlerde asıl anlamından sıyrılmazlar.

Yerine göre asıl anlamında da alınabilir,daha başka bir anlama da gelebilir. ?Baltayı taşa vurmak.? mesela.

Matematik nedir?

Şimdi bunu inceleyelim. Tek bir tanımla tam olarak yanıtlamak oldukça zordur. Matematiğin ne olduğunu,onun özeliklerini ve öğelerini belirterek daha iyi açıklamak mümkündür. Matematiğin öğeleri ise,mantık sezgi,çözümleme, yapı kurma,genellik bireysellik ve estetikten oluşur. Şimdi gelelim iki kavramın tanımını yaptıktan sonra bağdaşlaştırmaya çalışalım. Matematik olmadan deyimler boş teneke gibidir; sadece sesi gelir. Fakat matematikle anlam kazanır,bütünleşir. Matematikle bütünleşmiş deyimlerden örnekler verelim ve üzerlerinde duralım.

?Bin dereden su getirmek.? birini kandırmak için dil dökmek, birçok sebep ileri sürmek aldatıcı sözler sarf etmek. ?Altmış altıya bağlamak.? O anki durumu temelli olmayan bir çözümle kurtarmak veya bir işin kesin neticeye vardırmış gibi görünmek. ?Başı dik gezmek.?, utanılacak bir durumu olmadan,onurlu bir şekilde toplumda yer almak. ?Bir bardak suda fırtına koparmak.? çok basit, küçük, önemsiz bir şeyi büyütüp içinden zor çıkılır bir olay haline getirmek.

?Bir çuval inciri berbat etmek.?, iyi olan yolunda giden bir durumu yanlış davranışlarla bozmak,olumsuz bir gidişe sokmak. ?Bir dalda durmamak.?, sık sık durum düşünce değiştirmek. ?Bir dediği iki olmamak.?, her istediği yapılmak hemen yerine getirilmek. ?Bir deri bir kemik kalmak?, çok zayıflamak kilo kaybına uğramak. ?Bir eli yağda,bir eli balda olmak.?, bolluk, varlık içinde olmak anlamına gelir.

Gördüğümüz gibi sadece ?bir? kelimesinden onlarca deyim gördük. Matematiğin yetki alanı o kadar geniş ki matematiksel terimlerle dolu binlerce deyim bulabiliriz. Yaşanmış bir deyimi anlatıp kelimelere son vermek istiyorum. ?Doğru söyleyeni dokuz köyden kovmak.? Bu tamamı ile gerçektir. Zamanın birinde bir çoban varmış. Oldukça sinsi ve dili yalana eğimli bir insanmış.

Köyün havasını değiştirmek için ve gülmek için yalanlara başvururmuş. Bir gün koyunlarını otlatırken yalan söylemeye karar veriyor ve tüm hayvanları bir mağara saklıyor. Daha sonra köye gelip koyunların kurt saldırısına uğradığını ve korkan sürününde kaçarak elinden yok olduğunu söylüyor. Köy halkı kazma kürek,tüfek,taş sopa ne varsa olayın olduğu yere gidiyor. Fakat başlıyor çoban gülmeye. Köylüler bir anlam veremiyor ağlanacak haline gülen çobanın haline. Çoban her şeyi açıklıyor ve köylü çobana çok kızıyor ve artık onu adam hesabına almıyorlar.

Daha sonra aylar geçiyor günler geçiyor. Çoban yine sürüyü otlatırken bakıyor ki orman yanıyor. Çoban direk sürüyü bırakıp köye koşuyor. Bağırıyor,çağırıyor; ama kimse çobanı sallamıyor. Bir de bakıyorlar ki durum gerçek, orman gerçekten yanıyor ve çoban doğru söylüyor. İş işten geçer çoban doğru söylese de kimseye bir faydası yok yalan söylese de. Çoban bir kez kaybetmiştir olan itibarını. Çobanı köyden kovarlar. Çobanın namı dokuz köye yayılmıştır. Çoban dokuz köyde barınamaz.

Sonunda dokuz köyden de kovulur. Gelelim vesvasıl neticeye;çoban doğru söylediği için mi kovuldu yoksa kaybeden itibarı nedeniyle mi?

Deyimsiz matematik ve matematiksiz deyim olmuyor.Matematik ve deyimin anlam ve önemi cümlelerimizde dile getirdik. Matematiksel bir deyimle bitirelim ve bu makalenin bir bilinmeyenli denkleme kadar yolu var.

Prof. Dr. Nesrin Özsoy hocama saygılarımla?           

ADNAN MENDERES  ÜNİVERSİTESİ

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS

ÖĞR.EMRAH CAN.